# Phân Tích Triết Học về Tuyên bố Dignitas Infinita (Phẩm Giá Vô Hạn)

**Phân Tích Triết Học về Tuyên bố Dignitas Infinita (Phẩm Giá Vô Hạn)**

Nhìn qua bài viết trên Wikipedia về hiến chế Gaudium et Spes của Công đồng Vatican II chúng ta có thể thấy một tuyên bố gây sốc nhưng đáng chú ý: “Đây là lần đầu tiên Giáo hội nhận trách nhiệm rõ ràng về vai trò của mình trong thế giới rộng lớn hơn."   Đối với tất cả những ai nắm bắt được sự mỉa mai của tuyên bố này, một số dòng trong chính hiến chế đó –– ví dụ như việc Giáo hội “thực sự được liên kết với nhân loại và lịch sử của nó bằng những mối dây ràng buộc sâu sắc nhất”  –– nghe có vẻ như một sự nhấn mạnh quá mức. Làm sao một tổ chức, được chính Thiên Chúa thành lập để mang tầm ảnh hưởng toàn cầu từ Cuộc Khổ nạn của Ngài, lại có thể không gắn kết với lịch sử loài người? Sau công cuộc tạo dựng, chưa có một sự kiện lịch sử toàn cầu nào vĩ đại hơn Sự Nhập Thể.

**Ngôn Ngữ của Chủ Nghĩa Nhân Văn Kitô Giáo**

Gaudium et Spes đã đặt ra một giọng điệu mà chính tài liệu này khẳng định, bằng cách “tập trung sự chú ý của mình vào thế giới loài người, toàn thể gia đình nhân loại",\[3] một giọng điệu được phản ánh trong tuyên bố Dignitas Infinita đã được thảo luận rất nhiều, được công bố một vài tuần trước. Giọng điệu này được mô tả chính xác nhất là "Chủ nghĩa nhân văn Kitô giáo". Chủ nghĩa nhân văn Kitô giáo có đặc điểm được Jürgen Habermas gọi là "bản dịch" của giáo lý Kitô giáo thành các thuật ngữ thế tục. Điều này không chỉ liên quan đến việc thay thế các từ ngữ cụ thể (“phẩm giá” cho imago Dei, hay “giá trị” cho thiện ích) mà quan trọng hơn, còn bao gồm việc thay thế cứu cánh luận (mục đích trong lịch sử cứu độ) bằng cứu cánh luận về sự tiến bộ lịch sử của nhân quyền. Chủ nghĩa nhân văn Kitô giáo giới thiệu Giáo hội đến với thế giới hiện đại như một trong nhiều tiếng nói và những đóng góp vào sự tiến bộ toàn cầu của nhân quyền, một sự tiến bộ có “con đường” và “phương pháp” riêng biệt với lịch sử cứu độ.

Tuyên bố Dignitas Infinita xoay quanh chủ đề phẩm giá con người. Các đoạn từ 1 đến 32 tập trung vào lý thuyết về phẩm giá, trong khi từ đoạn 33 trở đi thảo luận về những hành vi xâm phạm phẩm giá con người. Mở đầu của thông điệp có nét tương đồng với Tuyên ngôn Độc lập ("mỗi con người sở hữu phẩm giá vô hạn, không thể tước bỏ"). Đoạn 2 trích dẫn Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền của Liên Hợp Quốc, vốn cũng được nhắc lại trong các đoạn 23, 56, và 63. Thực tế, Liên Hợp Quốc có vị trí quan trọng trong nội dung thông điệp với nhiều trích dẫn từ các bài phát biểu của các Giáo hoàng trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Điều này mang tính bước ngoặt lớn khi định hình thảo luận về phẩm giá con người dựa trên quan điểm của các tổ chức thế tục. Xuyên suốt tài liệu, các khái niệm về hoán cải, lịch sử cứu rỗi hay khôi phục tâm hồn con người ít được đề cập, thay vào đó là nhấn mạnh vào “phẩm giá”, “cam kết với nhân quyền”, “bất kể nguồn gốc, chủng tộc hay tôn giáo.”   Phần kết của văn kiện (đoạn 63-66) kêu gọi chúng ta hành động đấu tranh cho nhân quyền. “Cam kết với nhân quyền không bao giờ kết thúc!”. Tôn giáo chỉ đóng vai trò “điều chỉnh”, “giúp lý trí nhận thức phẩm giá con người.”&#x20;

Chủ nghĩa nhân văn Kitô giáo trong tuyên bố Dignitas được thể hiện rõ nét qua hai khía cạnh chính. Đầu tiên là giọng điệu thế tục, được nhấn mạnh qua việc trích dẫn và đề cao các tổ chức thế tục như Liên Hợp Quốc, cũng như các mục tiêu thế tục (“thúc đẩy một cuộc sống có phẩm giá”). Giáo hội thể hiện mình như một trợ lực trong sứ mệnh thế tục rộng lớn hơn. Chúng ta chỉ bắt gặp thuật ngữ “loan báo tin mừng” một lần duy nhất (động từ “loan báo” không xuất hiện), và cụm từ này chỉ nhắc nhở rằng hành động loan bá không thể "tách rời khỏi việc thúc đẩy một cuộc sống có phẩm giá.”  Loan báo tin mừng phục vụ cho mục tiêu phẩm giá, chứ không phải ngược lại.

**Phẩm Giá Theo Quan Điểm Kant & Nhân Chủng Học Kitô Giáo**

Biểu hiện thứ hai của Chủ nghĩa Nhân Văn Kitô Giáo trong thông điệp Dignitas nằm ở khía cạnh triết học, liên quan đến lý thuyết về phẩm giá được trình bày.  Hình bóng của triết gia Kant được khắc họa rõ nét. Đầu tiên, trong đoạn mở đầu, phẩm giá con người được mô tả là "không thể tước bỏ" và "có thể nhận biết ... chỉ bằng lý trí". Ân sủng, sự hoán cải, Giáo hội với các bí tích không phải là điều kiện tiên quyết để văn hóa công nhận phẩm giá con người. Quan điểm về phẩm giá này mang tính duy lý.  Thứ hai, các công thức mang đậm chất Kant xuất hiện xuyên suốt. Ví dụ, trong đoạn 47, chúng ta đọc thấy rằng “Con người là mục đích tự thân và không bao giờ là phương tiện để giải quyết các vấn đề khác”, một trích dẫn gần như trực tiếp từ tác phẩm Nền tảng Siêu hình học Đạo đức của Kant. Thứ ba, trong đoạn 13, Kant nhận được sự ghi nhận đặc biệt - cùng với Thánh Tôma Aquinô và Descartes - như một nguồn gốc của "những phát triển trong tư tưởng Kitô giáo." Thời kỳ hiện đại được ca ngợi vì có sự hiểu biết sâu sắc hơn về phẩm giá con người, đặc trưng bởi sự nhấn mạnh vào “tính chủ thể,” “tính liên chủ thể,” “các mối quan hệ” của con người và mối quan tâm đến “hành động tự do của con người.” Kant, Descartes, Chủ nghĩa Cá nhân và Chủ nghĩa Nhân văn thời Phục hưng được cho là đã phát triển một “nhân chủng học Kitô giáo đương đại phong phú”.

Vậy chính xác thì phẩm giá là gì, và tại sao việc sử dụng từ này có thể gây tranh cãi? Như ông Timothy Flanders đã chỉ ra, từ Latin dignitas xuất hiện trong Kinh Dâng Lễ ("Lạy Chúa, Đấng đã tác tạo phẩm giá con người cách lạ lùng, và phục hồi nó cách lạ lùng hơn…"). Bản thân Thánh Tôma Aquinô sử dụng thuật ngữ này, chẳng hạn trong Câu hỏi 63 (về "sự tôn trọng nhân vị") của Tổng luận Thần học, II-II. Hơn nữa, ngay cả khi chúng ta thừa nhận rằng "phẩm giá" chưa đạt được tầm cao của giáo lý Kitô giáo rằng con người được tạo ra theo hình ảnh và giống Thiên Chúa (imago Dei), tại sao chúng ta lại phản đối việc sử dụng nó như một phương tiện truyền giáo?  Chẳng phải chúng ta có thể xây dựng hiệu quả trên nền tảng thế tục, dù đó có là một sự hiểu biết mơ hồ hay hạn chế về bản chất tốt đẹp vốn có của con người?

**Kant đối lập với Thánh Tôma**

Trong thông điệp Dignitas có hai đoạn văn đáng chú ý khi tiếp tục đề cao truyền thống trí thức của Giáo hội. Phần ấn tượng nhất của Dignitas, từ đoạn 55 đến 60, lên án lý thuyết bản dạng giới và người chuyển giới. Phần này xuất hiện cùng với lời tái khẳng định về Hylomorphism (Thuyết Chất Thể - Mô Thể) (quan niệm rằng con người là một thực thể thống nhất cả về vật chất và tinh thần). Đoạn 60 (về “chuyển đổi giới tính”) nhắc nhở chúng ta rằng “con người được cấu tạo không thể tách rời khỏi cả thể xác và linh hồn” và “phẩm giá của thể xác không thể bị coi là thấp hơn phẩm giá của con người nói chung”.  Đoạn văn đáng ghi nhận thứ hai là đoạn 24, nơi tác giả nhắc nhở rằng bản chất con người, chứ không phải tính cách, là nền tảng xác định bản thể và giá trị của chúng ta. Đặt việc cứu chuộc, phẩm giá và mục đích của con người trước việc cứu chuộc và phẩm giá của toàn nhân loại có nghĩa là hạ thấp mối quan hệ chung của chúng ta với Thiên Chúa xuống dưới những thay đổi thất thường của bản sắc cá nhân.

Tuy nhiên, tinh thần chính thống của những đoạn văn trên lại bị ảnh hưởng bởi tư tưởng "phẩm giá" đậm chất Kant. Vậy học thuyết về phẩm giá này của Kant có những đặc điểm gì? Điểm đầu tiên là lập luận cho rằng giá trị con người, hay sự tôn trọng dành cho con người với tư cách là con người, là vấn đề được nhận thức theo trực giác lý tính phổ quát. Trong tác phẩm Phê Phán Lý Tính Thuần Túy,  Kant đưa ra tuyên bố đầy ẩn ý rằng đời sống đạo đức không thể phụ thuộc vào kinh nghiệm thực tế và tri thức thực tế về môi trường xung quanh. Ông quan sát, nếu đời sống dựa trên những điều đó, thì để sống tốt sẽ đòi hỏi thời gian, nguồn lực và sự khôn ngoan. Thực tế, Kant còn đi xa hơn khi thiết lập nguyên tắc rằng tri thức vững chắc duy nhất mà chúng ta có được không dựa trên kinh nghiệm.

Trái lại, đạo đức học theo Aristoteles và Thánh Tôma Aquinô xoay quanh phronesis (“sự khôn ngoan thực tế”), là khả năng điều hướng về  đạo đức trong một thế giới vật chất với những hoàn cảnh luôn biến đổi. Vì là những sinh vật hữu hình, bị giới hạn bởi không gian và thời gian, chúng ta cần không gian và thời gian để trau dồi hiểu biết về thế giới, về hành động tốt và về bản chất con người. Quan điểm của Kant về phẩm giá phản ánh lập trường của ông rằng cái thiện và đáng quý trọng ở con người có thể nhận thức được ngay lập tức thông qua lý trí và suy ngẫm, tách biệt khỏi cả trải nghiệm giác quan và lịch sử.  Điều này ngụ ý rằng ý nghĩa của bản chất con người luôn hiển hiện với tất cả con người biết suy tư xuyên suốt lịch sử, bất kể ân sủng hay lịch sử cứu độ. Nó cũng có nghĩa phẩm giá vốn có của bản chất con người hiển nhiên đối với tất cả những cá nhân có lý trí, mà không cần đến bất kỳ sự hoán cải nào. Tôn giáo là một sự thôi thúc (“điều chỉnh”) đối với lý trí, nhưng chính lý trí mới là thứ làm việc. Phẩm giá con người là tự thân hiển nhiên.

Đoạn 6 trình bày nhân phẩm như "một dữ liệu nguyên thủy (một cái gì đó được ban tặng)." "Đức Giáo hoàng Phanxicô khẳng định rằng 'nguồn mạch của phẩm giá và tình huynh đệ của con người nằm trong Tin Mừng của Chúa Giêsu Kitô,' nhưng ngay cả lý trí của con người cũng có thể đi đến niềm xác tín này thông qua suy tư và đối thoại..." Tuy nhiên, đoạn văn không giải thích rằng sự biến đổi trong Đức Kitô––sự biến đổi chính chúng ta, mà còn cả xã hội và văn hóa của chúng ta––liên quan đến một sự hiểu biết về chính mình chỉ có sẵn sau khi Chúa Kitô Phục sinh. Suy tư lý trí không đủ để nắm bắt ý nghĩa và giá trị của bản tính con người. Chúng ta cần sự kiện lịch sử của sự Nhập thể. Suy tư lý trí cũng không đủ ngay cả trong kỷ nguyên Kitô giáo, nếu không có sự can thiệp thêm của các ân sủng thực sự, sự hoán cải và sự thuộc về Giáo hội thể chế. Dignitas Infinita là một lời kêu gọi suy tư lý trí, nhưng nó không phải là một lời kêu gọi hoán cải. Không có sự hoán cải, sẽ không thể có sự hiểu biết hoặc tôn trọng đầy đủ đối với bản tính con người.

Thú vị thay, những dòng tiếp theo trong tuyên bố mâu thuẫn với đoạn 6. Ví dụ, đoạn 10 khẳng định đúng rằng "người xưa đang trên con đường khám phá phẩm giá con người," trong khi đoạn 16 tuyên bố, trích dẫn Dignitatis Humanae, rằng "con người đương đại ngày càng ý thức hơn về phẩm giá của con người." Cả hai tuyên bố––rằng dân ngoại thiếu sự hiểu biết hoàn hảo, và rằng thời hiện đại tiến tới sự hiểu biết––đều mâu thuẫn với quan niệm cho rằng "phẩm giá" là trực giác hoặc hiển nhiên. Tuy nhiên, trớ trêu thay, sự đảm bảo gần gũi nhất cho sự tự hiểu biết của con người, đó là Sự Chuộc Tội của Chúa Kitô, lại bị lu mờ trong tài liệu bởi sự đảm bảo tiến bộ về sự khai sáng trong tương lai, được thúc đẩy bởi "một khát vọng phổ quát về tình huynh đệ."

Dignitas phân biệt giữa cái mà nó gọi là "phẩm giá bản thể" và "phẩm giá luân lý". Nếu chúng ta quay lại Vấn đề 63 của Thánh Thomas, được đề cập ở trên, chúng ta thấy một sự hiểu biết về "phẩm giá" gần gũi hơn nhiều với ý nghĩa "luân lý", một "phẩm giá có thể bị mất" và "được phục hồi một cách kỳ diệu". Thánh Thomas viết về vai trò của công lý phân phối "trong việc phân bổ mọi thứ cho các cá nhân khác nhau theo tỷ lệ với phẩm giá cá nhân của họ."  Ngài viết về "hoàn cảnh dẫn đến phẩm giá"  và "phẩm giá giáo hội",  gợi ý ý nghĩa La Mã của dignitas như sự tôn trọng dành cho một chức vụ chính trị hoặc một vai trò xã hội khác. Dignitas La Mã tương đương với prosopon của Hy Lạp, hay "persona", có thể được mặc vào hoặc bỏ đi. Thực vậy, ý nghĩa cổ xưa này của phẩm giá được đề cập rõ ràng trong đoạn 10 của tuyên bố.

"Phẩm giá bản thể", như được mô tả trong Dignitas, là không thể tước đoạt từ khi tạo dựng, không bị ảnh hưởng bởi tội lỗi thực sự và các Bí tích. Như vậy, nó "tách biệt với mọi sự thay đổi văn hóa," theo lời Đức Giáo hoàng Phanxicô.  "Được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa có nghĩa là sở hữu một giá trị thiêng liêng vượt qua mọi sự phân biệt về tính dục, xã hội, chính trị, văn hóa và tôn giáo."  Chính sự tách rời giá trị con người này, sự phủ nhận rõ ràng về sự liên quan của lịch sử và văn hóa đối với sự tự hiểu và tự trọng của chúng ta, gợi nhớ rõ nhất đến Kant. Phẩm giá của Kant có thể được định nghĩa là sự tôn trọng các cá nhân dựa hoàn toàn vào lý trí và chỉ có sẵn cho lý trí. Những con người theo Kant xứng đáng được tôn trọng bởi vì, và chỉ bởi vì, họ sở hữu lý trí. Giá trị của sự tồn tại của con người, giống như giá trị của tri thức của con người, nằm tách biệt một cách triệt để khỏi sự tồn tại vật lý và cơ thể của chúng ta, một sai lầm chịu trách nhiệm cho chính lý thuyết giới tính mà Dignitas lên án. Những tâm trí tách rời khỏi thân xác không được hình thành bởi lịch sử và văn hóa, bao gồm cả lịch sử cứu độ và văn hóa bí tích. Một lần nữa trích dẫn Đức Giáo hoàng Phanxicô, đoạn 6 nêu rõ rằng "con người có cùng một phẩm giá bất khả xâm phạm trong mọi thời đại lịch sử."  Chắc chắn chính trong thời đại Kitô giáo và văn hóa Kitô giáo mà phẩm giá con người được nuôi dưỡng! Đoạn 16 dường như mâu thuẫn với những đoạn này bằng cách trích dẫn Toát yếu Học thuyết Xã hội của Giáo hội. "Việc thực hành tự do cá nhân một cách thích hợp đòi hỏi những điều kiện cụ thể về trật tự kinh tế, xã hội, pháp lý, chính trị và văn hóa."  Điều này hoàn toàn rõ ràng và tuân theo truyền thống trí thức Công giáo.

"Dignitas infinita" đáng được ghi nhận ở nhiều điểm, không chỉ vì lập trường bảo vệ tính dục rõ ràng mà còn vì phong cách văn bản tổng thể mạch lạc, bất chấp một số mâu thuẫn rõ ràng đã được trích dẫn. Các căng thẳng giữa các phong trào trí thức truyền thống và hiện đại trong Giáo hội được đưa ra một cách nổi bật theo cách sẽ thúc đẩy các cuộc tranh luận hiệu quả. Tuy nhiên, sự thống trị tu từ của Chủ nghĩa Nhân văn Kitô Giáo, đặc biệt là thông qua việc nhấn mạnh phẩm giá theo Kant, có nguy cơ gợi ý về một tương lai tôn trọng và hiểu biết bản chất con người mà không cần đến ân sủng, truyền giáo, hoán cải hoặc lịch sử cứu độ.

Nguồn: \[ [https://onepeterfive.com/a-philosophical-analysis-of-dignitas-infinita/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR3SdTFq42ji1geqx6Eui00XbN23kehjHj9uowffhFfk4TCYPYCdEzqZbp0\_aem\_Af6F2TP2AEt8ZOCi49tYKcHeNWmySQFR2wY9JpdedZRgcpB6qJQG4r4uqKzHg514mqiSkErcSKHTEuIPWTsDhZss](https://onepeterfive.com/a-philosophical-analysis-of-dignitas-infinita/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR3SdTFq42ji1geqx6Eui00XbN23kehjHj9uowffhFfk4TCYPYCdEzqZbp0_aem_Af6F2TP2AEt8ZOCi49tYKcHeNWmySQFR2wY9JpdedZRgcpB6qJQG4r4uqKzHg514mqiSkErcSKHTEuIPWTsDhZss) ]&#x20;

Tác giả: Nicholas Rao, đến từ Thành phố New York, hiện đang theo đuổi bằng Tiến sĩ triết học tại Đại học Saint Louis. Anh nhận bằng Cử nhân từ Đại học Công giáo Hoa Kỳ. Vào tháng 7 năm 2023, anh đã thuyết trình bài giảng đầu tiên của mình, chống lại chủ nghĩa duy lý hậu Descartes, cho Diễn đàn La Mã. Anh đã viết cho tạp chí The Remnant và có một bài báo sẽ được đăng vào mùa thu năm nay trên tạp chí The Latin Mass. Anh yêu thích các vở nhạc kịch và sáng tác những vần thơ, và đã xuất bản thơ. Anh hy vọng sẽ dành phần còn lại của cuộc đời mình để viết lách và tham gia cuộc hành hương Chartres.
